| |
Home
 |
Een Zweedse Samevrouw vertelt
Elin
Fjällström, geboren in 1926, vertelt over het Samedorp Glen
in Jämtland:
“Ik
wil niet opscheppen, maar ik was een zeer goede rendierhoedster. Niet
iedereen heeft daar aanleg voor. Een goede rendierhoeder moet uit de
natuur kunnen lezen waar de rendieren zijn, wat voor weer het zal
worden en hoe dat de rendieren beïnvloedt. Een goede
rendierhoeder moet al kunnen zeggen wat het voor weer is als hij uit
bed komt gekropen. Zoiets moet je aanvoelen. Als ik ’s morgens
wakker word en niet naar buiten kijk, kan ik zeggen of het zonnig of
bewolkt is, rustig of winderig, sneeuwval of regen.
Ik
ben samen geweest met kerels die konden zeggen welke mensen ze de
volgende dag zouden ontmoeten. Ik was eens samen met een oude
rendierhoeder en bewaakte de rendieren. Het was bij een goede weide
en we waren het er over eens om de rendieren daar ook ‘s nachts
te
laten. Maar midden in de nacht stond de oude man opeens op en riep:
“We moeten eruit! De rendieren zijn bezig weg te lopen!” En
dat
klopte. Een loslopende hond had de rendieren opgeschrikt.
Woningen
Hier
in Glen verplaatsten de Lappen zich nog tot midden jaren ’30 met
de
slee. Er liep een goed pad naar beneden naar het dal van Ljungan,
waar ze zich ’s winters ophielden. Vanaf het begin woonde men in
tenten, zelfs in de winter, maar later trok men in bij boeren en
mocht men in bakkershutjes en stalkamers wonen. Een aantal woonde ook
in lege houten kooien. In de jaren ’40 bouwde de gemeente
Tossåsen
verschillende hutten voor rendierhoeders. Dat was je reinste luxe,
vonden we.
Het
was nogal ongemakkelijk als je een kind moest voeden. Zoiets mocht je
helemaal niet doen als er mansvolk in de buurt was. Kinderen vereisen
nogal wat verzorging en dat was niet makkelijk als je ’s winters
in
een tent woonde. Als de baby vast voedsel begon te eten, pleegde de
moeder dat eerst te kauwen, voordat het in de mond van het kind werd
gestopt. “Soeskedh” heet dat in het Samisch.
Maar
kinderen stierven vroeger jong, sommigen stierven al voor ze begonnen
te lopen. Mijn moeder had echter zeer weinig melk, misschien daarom
dat verschillende van mijn broertjes en zusjes het niet overleefden.
Een van hen stierf als baby en werd in de voorraadtent gelegd, in
afwachting dat zij begraven kon worden. Het was koud en het kleine
meisje bevroor. Er wordt verteld dat ik haar haalde en met haar
speelde alsof het een porseleinen pop was. Zelf heb ik daar geen
herinnering aan.
Tenten
Het
leven in tenten was om dichter bij de rendieren te kunnen zijn. Een
tent kon een even goede winterwoonplaats zijn als een bakkershutje of
een houten kooi.
Huiden
waren er genoeg voor de tent, bedekt met dennentakken en sneeuw,
“Laanoe-gåetie”. Het was een tent van erg dikke
stokken die
met lagen dennentakken werd beladen. Daarna werd er sneeuw bovenop
gelegd om tegen de kou te isoleren. Maar je kon binnen maar een klein
vuur stoken, anders smolt de sneeuw en druppelde naar beneden.
De
Samen in Glen hadden echte turfhutten bij Stortjärn, ten westen
van Börtnan. De resten van deze hutten zijn er nog steeds.
Rendieren
melken
Rond
1920 molken we de rendieren nog intensief. Een deel van de melk
lieten we in de herfst- en lenteverblijven, een deel namen we in
kleine houten vaten mee naar de winterwoonplaats. Uiterst zelden
kochten we melk van boeren.
Ik
deed dat eens als jong meisje en schaamde me verschrikkelijk over het
vaatje dat ik bij me had om de melk in mee te nemen. Het was een
schoongemaakte en gedroogde rendiermaag, maar de boerin zei:
“Dát
is een praktische en lichte melkkan.”
Regels
Zelfs
in een tent waren er zekere orderegels die men niet mocht breken. Het
was absoluut verboden om over de “buossjon”, de
keukenafdeling
achter in de tent, te klimmen. Speciaal gold dat voor vrouwen.
Vrouwen mochten ook niet over de benen van een man. Dat werd voor
zeer vulgair aangezien.
Gasten
die in de tent kwamen, moesten altijd verder weg op de
“låajtan”,
takkenvloer, gaan zitten. Het werd voor onaardig gezien om gasten bij
de deur te laten zitten.”
Bron:
Den sista rajden van schrijver Olle Andersson
|
|
OVER ONS 
